Elektrik geri geldiğinde cihazları dalgalanmadan korumak
Bir kesintide cihazlarınıza asıl zarar veren şey elektriğin gitmesi değil, geri gelmesidir. Enerji şebekeye tekrar verildiği anda kısa süreli bir gerilim yükselmesi oluşabilir; bu, hassas elektroniği yıllar içinde yıpratır ya da tek seferde bozar.
Neden geri gelen elektrik risklidir
Bir kesinti bittiğinde, o hatta bağlı bütün evler aynı anda enerjilenir. O anda şebekedeki yük ve gerilim birkaç saniye boyunca oturmamış olabilir.
Buna bir de şu eklenir: kesinti sırasında açık unuttuğunuz her cihaz, elektrik gelir gelmez aynı anda çalışmaya başlar. Klima, buzdolabı kompresörü, su pompası ve ısıtıcılar ilk açılışta normalden çok daha fazla akım çeker. Bir sokaktaki bütün bu cihazların aynı saniyede devreye girmesi, gerilimin dalgalanmasına katkıda bulunur.
Arıza kaynaklı kesintilerde risk daha yüksektir, çünkü şebeke düzenli bir kapatma ile değil, bir bozulmayla kesilmiştir.
Kesinti başladığında yapılacaklar
En etkili koruma en basitidir ve hiçbir şey satın almayı gerektirmez: değerli cihazların fişini çekin.
Öncelik sırası:
- Bilgisayar, monitör ve harici disk
- Televizyon, ses sistemi, oyun konsolu
- Modem ve router
- Şarj cihazları ve adaptörler
- Fırın, mikrodalga, bulaşık makinesi gibi elektronik kontrollü beyaz eşya
Buzdolabını ve derin dondurucuyu fişte bırakmak genellikle tercih edilir, çünkü elektrik geldiğinde soğutmaya devam etmeleri gerekir. İçindekiler sizin için cihazın kendisinden değerliyse, fişte bırakın.
Klimayı uzaktan kumandayla kapatmak yeterli değildir; birçok model bekleme konumunda kalır. Duvardaki şalterinden ya da sigortasından kapatın.
Fişte bırakacağınız cihazları en azından açık bırakmayın. Elektrik geldiğinde hepsinin aynı anda çalışmaya başlamasını engellemiş olursunuz.
Elektrik geldikten sonra
Elektriğin geldiğini fark ettiğinizde hemen her şeyi fişe takmayın.
Birkaç dakika bekleyin. Bu, gerilimin oturması için yeterli olur ve hiçbir maliyeti yoktur.
Sırayla takın. Önce bir cihaz, sonra bir diğeri. Hepsini aynı anda devreye sokmak, kaçınmaya çalıştığınız ani yükün ta kendisidir.
Elektrik bir gelip bir gidiyorsa hiçbirini takmayın. Ekipler hâlâ hat üzerinde çalışıyor olabilir. Bu titreşimli dönem, sürekli kesintiden daha risklidir. Sabit hâle gelene kadar bekleyin.
Elektrik geldikten sonra bir cihaz çalışmıyorsa, servise götürmeden önce evdeki sigortasını ve varsa kendi iç sigortasını kontrol edin.
Dalgalanma koruyucular
Bir dalgalanma korumalı priz (surge protector), ani gerilim yükselmelerinin bir kısmını üzerine alır. Fişi çekmeyi unuttuğunuz durumlar için makul bir yatırımdır.
Bilmeniz gereken sınırları var:
Sıradan bir uzatma kablosu dalgalanma koruması yapmaz. Üzerinde açıkça "surge protection" ya da bir joule değeri yazmıyorsa, o sadece bir çoklu prizdir.
Dalgalanma koruyucular tükenir. İçlerindeki koruma elemanı her darbede bir miktar yıpranır ve bir gün koruma sağlamayı bırakır — çoğu zaman bunu size söylemeden. Gösterge ışığı olan modelleri tercih edin ve birkaç yılda bir yenileyin.
Bir dalgalanma koruyucu yıldırım çarpmasına karşı koruma sağlamaz. Doğrudan bir yıldırım için tek güvenilir yöntem fişin prizden çekilmiş olmasıdır.
Kesintisiz güç kaynağı (UPS)
Bir UPS, hem dalgalanmaya karşı korur hem de elektrik gittiğinde bataryasından birkaç dakika besleme yapar. Bu birkaç dakika, bir masaüstü bilgisayarı düzgünce kapatmaya yeter — çalışmanızı ve diskinizi kurtarır.
Ev kullanıcısı için bir UPS, bilgisayar ve modem gibi kritik birkaç cihaz için anlamlıdır. Buzdolabı ya da klima gibi yüksek güçlü cihazlar için ev tipi bir UPS uygun değildir.
Tekrarlayan sorunlar
Aynı evde ampuller sık sık patlıyorsa, cihazlar sebepsiz bozuluyorsa ya da elektrik gelirken ışıklarda belirgin bir kırpışma oluyorsa, bu tek tek cihazların değil, tesisatın sorunu olabilir.
Bu durumda bir elektrikçiye tesisatı ve topraklamayı kontrol ettirin. Sorun şebeke tarafındaysa bölge amirliğine bildirin; numaralar arıza bildirme rehberimizde.